Her seçim döneminde milyonlarca seçmenin nefesini tutarak beklediği anket sonuçları artık büyük bir güven krizinin tam ortasında duruyor. Sokaktaki vatandaşın diline pelesenk olan "Anketçiler yine bilemedi" cümlesi aslında basit bir yanılma payından çok daha derin bir soruna işaret ediyor. Ortada sadece hatalı hesaplamalar değil devasa bir siyasi mühendislik ve kapalı kapılar ardında yürütülen finansman ağları var.
Tarihi Çöküş ve Biten Güven
Siyasi tarihimize baktığımızda bazı firmaların bilimsel hata payı içinde kalmayı başardığını görüyoruz. Ancak bu istisnalar sektörün genelini esir alan devasa yanılgıları örtmeye yetmiyor. Özellikle 1 Kasım 2015 genel seçimleri ve 2023 Cumhurbaşkanlığı seçimleri araştırma şirketleri için tam bir hezimet tablosuydu. Tahminlerin ve gerçekleşen sonuçların arasında yüzde onu bulan sapmalar istatistik biliminin doğasıyla açıklanamıyor. 2024 yerel seçimlerinde İstanbul'da yaşanan devasa sapma oranları bu şirketlerin verileri sahada toplamak yerine masa başında siyasi hedeflere göre kurguladıklarını kanıtlıyor.
Kirli Finansman ve Algı Operasyonları
Büyük çaplı bir saha araştırması yapmak oldukça masraflı bir iş. Peki bu değirmenin suyu nereden geliyor diye sorarsanız cevap siyasi arka planda gizli. Siyasiler ve iş insanları destekledikleri adayı önde göstermek için anket şirketlerini gizlice fonluyor. Amaç "nasıl olsa o kazanıyor" algısı yaratarak kararsız seçmenin oyunu yönlendirmek. Yüksek Seçim Kurulu anketleri kimin finanse ettiğinin açıklanmasını zorunlu tutuyor. Fakat bu ödemeler reklam ajansları veya farklı kılıflar üzerinden yapıldığı için sistemdeki şeffaflık kuralı kolayca aşılıyor.
Yanlış Anket Suç mu Hapis Cezası Neden Verilemiyor
Peki bu kadar büyük manipülasyonlar yapan şirketlere yasal bir işlem yapılamıyor mu sorusu akıllara geliyor. Kamuoyunda Dezenformasyon Yasası olarak bilinen TCK 217/A maddesi gerçeğe aykırı bilgiyi yayanlara hapis cezası öngörüyor. Fakat hukukçulara göre yanlış bir anket sonucunu yayımlamak doğrudan hapislik bir suç sayılamaz. Çünkü kanun ceza verebilmek için eylemin "sırf halk arasında panik yaratmak" amacıyla yapılmasını ve somut bir tehlike doğurmasını şart koşuyor. Anket firması sahipleri bugüne kadar yanlış tahminlerinden dolayı değil Avrasya Araştırma örneğinde olduğu gibi şantaj veya belgede sahtecilik gibi farklı organize suç iddialarıyla adli makamların karşısına çıktı.
Çözüm Sansür Değil Caydırıcı Şeffaflık
Avrupa Konseyi ve Anayasa Mahkemesi üyeleri muğlak ifadeler içeren ceza maddelerinin basın ve ifade özgürlüğü üzerinde baskı yarattığını sıklıkla vurguluyor. Pratikte de bu tür cezalar anketçilerden çok gazetecileri hedef alıyor. Siyasi anketlerdeki bu kirli düzeni bitirmenin yolu hapis cezası tehdidi savurmak değil. Asıl çözüm anketlerin arkasındaki finansörlerin eksiksiz açıklanması ve kurallara uymayanlara verilen idari para cezalarının siyasi mühendislikten elde edilen gelirden çok daha büyük olmasını sağlamaktır.
Siyasi anketlerdeki tüm manipülasyonlar hapis cezasıyla değil, tam şeffaf finansman denetimi ve daha ağır idari para cezaları ile çözülür. Kesin yasa.