Azerbaycan, 28 Mayıs 1918'de kurulan cumhuriyetin 106. yıl dönümünü coşkuyla kutluyor. Bu tarihi gün, Azerbaycan halkının özgürlük ve egemenlik mücadelesinde önemli bir dönüm noktası olarak hafızalarda yaşamaya devam ediyor.
Kafkasya'nın İlk Cumhuriyeti
Birinci Dünya Savaşı’nın ardından çöken Rus İmparatorluğu’nun yerini Kafkasya’da yeni siyasi yapılar alırken, Azerbaycan halkı da kendi kaderini tayin ederek 28 Mayıs 1918’de bağımsızlığını ilan etti. Tiflis’te toplanan Azerbaycan Milli Şurası, Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti’ni ilan ederek, Kafkasya’da ve Türk-İslam dünyasında halk egemenliğine dayalı ilk cumhuriyetin temellerini attı.
Kadınlara Seçme Hakkı Tanıyan İlk Müslüman Ülke
Kısa sürede çağdaş devlet yapısının unsurlarını hayata geçiren Azerbaycan, çok partili parlamenter sistemi uygulamaya koydu. Eğitimden hukuka, dış politikadan orduya kadar birçok alanda reform gerçekleştirildi. En dikkat çekici adımlardan biri ise kadınlara seçme ve seçilme hakkı tanınması oldu. Bu özelliğiyle Azerbaycan, kadınlara siyasi hak tanıyan ilk Müslüman ülke olarak tarihe geçti.
Osmanlı’dan Destek, Bakü’nün Kurtuluşu
Bağımsızlık sonrası, başkent Bakü’nün Ermeni ve Bolşevik çeteler tarafından işgal altında olması nedeniyle hükümet faaliyetlerini Gence’den yürüttü. Azerbaycan’ı tanıyan ilk ülke ise Osmanlı Devleti oldu. 4 Haziran 1918’de imzalanan anlaşma sonrası, Enver Paşa’nın kardeşi Nuri Paşa komutasında “Kafkas İslam Ordusu” kuruldu. 15 Eylül 1918'de Bakü’nün kurtarılmasıyla hükümet başkente taşındı. Bu savaşta 1130 Osmanlı askeri şehit oldu.
Kısa Süreli Bir Cumhuriyet, Kalıcı Bir Miras
Azerbaycan, kendi para birimini ve posta sistemini kurdu, Devlet Bankası ile Bakü Devlet Üniversitesi’nin temelleri atıldı. 27 Haziran 1918'de Türkçe, resmi devlet dili ilan edildi. 7 Aralık 1918'de açılan parlamentoda tüm siyasi ve etnik gruplar temsil edildi. 17 aylık faaliyet süresince 230 yasa tasarısı kabul edildi.
Ancak bu ilk cumhuriyet sadece 23 ay yaşayabildi. 28 Nisan 1920'de Kızıl Ordu’nun Bakü’yü işgaliyle Azerbaycan Sovyetler Birliği’nin kontrolüne girdi. Buna rağmen bağımsızlık ruhu halkın hafızasında derin izler bıraktı.
“Bir Kere Yükselen Bayrak, Bir Daha İnmez”
Azerbaycan’ın kurucu lideri olarak kabul edilen Mehmet Emin Resulzade, Sovyet işgali sonrası ülkeyi terk etmek zorunda kalsa da, “Bir kere yükselen bayrak bir daha inmez” sözüyle bağımsızlık idealini gelecek kuşaklara taşıdı.
1991’de Sovyetler Birliği’nin dağılmasıyla Azerbaycan yeniden bağımsızlığını ilan etti. Bu kez yayınlanan bağımsızlık bildirgesinde, ülkenin 1918-1920 dönemindeki Azerbaycan Cumhuriyeti’nin doğal devamı olduğu vurgulandı.