Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK), modernizasyon ve profesyonelleşme hedefleri doğrultusunda önemli bir adım atarak "sözleşmeli er" statüsünü hayata geçirdi. Bu statü, TSK'nın insan kaynakları yapısında köklü bir değişimi işaret ederken, sözleşmeli erlerin hakları ve yükümlülükleri de merak konusu oldu. İşte sözleşmeli erlerin tanımı, emeklilik koşulları, görev sonrası silah taşıma yetkileri ve sosyal tesis haklarına dair kapsamlı bir bakış.
Sözleşmeli Er Nedir ve Kimler Olabilir?
Sözleşmeli er kavramı, TSK bünyesinde rütbesiz erlerin sözleşme kapsamında istihdam edilmesini ifade ediyor. 6191 sayılı Sözleşmeli Erbaş ve Er Kanunu'na göre "er" statüsünde kabul edilen bu personel, TSK'nın operasyonel ihtiyaçlarına göre esnek bir şekilde istihdam ediliyor. Bu sayede, zorunlu askerlik hizmetine dayalı yapının yerine, daha profesyonel ve uzmanlaşmış bir gücün oluşturulması hedefleniyor.
Sözleşmeli er olabilmek için Türk vatandaşı olmak, en az ilköğretim mezunu olmak, askerlik hizmetini tamamlamış, devam ediyor olmak veya başlamamış olmak gibi temel şartlar aranıyor. Adayların ayrıca 20 yaşından gün almış ve 25 yaşını bitirmemiş olmaları, TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği'ne uygun sağlık durumuna sahip olmaları, güvenlik soruşturmasından olumlu geçmeleri, fiziki yeterlilik ve mülakatlarda başarılı olmaları da şartlar arasında. Askeri okullardan veya TSK'dan ilişkisi kesilenler ise sözleşmeli er olarak istihdam edilemiyor.
Sözleşmeler ilk etapta en az 3, en fazla 4 yıllık imzalanabiliyor. Müteakip sözleşmeler ise 1 yıldan az, 3 yıldan fazla olmamak şartıyla azami yedi hizmet yılı sonuna kadar uzatılabiliyor. Toplam görev süresi ise 10 yılı geçemiyor.
Emeklilik ve Sosyal Güvenlik Durumu
Sözleşmeli erler, sözleşme yaptıkları andan itibaren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında, yani eski adıyla Emekli Sandığı'na tabi olarak sigortalı sayılıyorlar. Bu durum, onlara kamu görevlileriyle benzer bir sosyal güvenlik ve emeklilik sistemi sunuyor.
Sözleşmeli erler için yasal yaş sınırı 41 yaşına girdikleri yılın Ocak ayının ilk günü olarak belirlenmiş. En dikkat çekici haklardan biri ise "yıpranma payı" veya "fiili hizmet süresi zammı". Askeri personel, çalıştıkları her yıl için 3 ay ilave hizmet süresi kazanıyor. Bu ek hizmet süresi, emeklilik için gerekli toplam hizmet süresini daha hızlı tamamlamalarına olanak tanıyor. Ayrıca, 1800 gün (5 yıl) ve üzeri fiili hizmet süresi zammı olanlar için emeklilik yaşından 3 yıl, 3600 gün (10 yıl) ve üzeri olanlar için ise 5 yıl indirim uygulanıyor.
Ancak, yeni askerler için emekli aylığı bağlama oranı, 25 yıl görev yapmış eski askerler için geçerli olan %75'e kıyasla %50 olarak belirlenmiş. Bu durum, emekli aylığında yaklaşık %30'luk bir azalmaya yol açıyor. Ayrıca, yeni askerlerin emeklilik sonrası Sosyal Sigortalar Kurumu (SSK) (4/a) kapsamında bir işte çalışmaları halinde emekli aylıkları kesiliyor.
Kamu Kurumlarına Geçiş Fırsatı
En az 7 yıllık hizmet süresini dolduran sözleşmeli erler, nitelik belgeleri olumlu olması şartıyla kamu kurum ve kuruluşlarının boş kadrolarına atanabiliyorlar. Bu geçiş süreci, sözleşmeli erlik statüsünün belirli bir süre askeri hizmet deneyimi kazanma ve sonrasında başka kamu görevlerine geçiş yapma imkanı sunan bir başlangıç noktası olduğunu gösteriyor. Bu sayede, askeri hizmet sonrası işsizlik riski azaltılarak, istikrarlı bir kamu hizmeti kariyerine geçiş için cazip bir basamak oluşturuluyor.
Görev Sonrası Silah Taşıma Hakkı
Sözleşmeli erlerin silah taşıma hakları, görevde oldukları süre ve görev sonrası dönemde farklılık gösteriyor. Görev sırasında kendilerine "kadro silahı" tahsis edilen sözleşmeli erlere tabanca verilmiyor ve kişisel tabanca taşıma hakları bulunmuyor.
Emeklilik sonrası şahsi silah taşıma ruhsatı hakkı ise mevcut yasal düzenlemelerde "emekli subay, astsubay ve uzman erbaşlara" tanınıyor. Özellikle uzman erbaşlar, en az 10 yıl görev yapıp ayrılmaları durumunda ateşli silah (tabanca ve yivli av tüfeği) taşıma izin belgesi alabiliyorlar. Ancak, sözleşmeli er statüsündeki personelin doğrudan emeklilik sonrası "hayat boyu silah taşıma" hakkına sahip olduğuna dair net bir hüküm bulunmuyor. Bu durum, sözleşmeli erlik statüsünün, profesyonel olmasına rağmen, daha yüksek profesyonel rütbelerle aynı görev sonrası ayrıcalıkları sağlamadığını ortaya koyuyor.
Orduevi ve Askeri Sosyal Tesislere Giriş Hakkı
Orduevleri, askeri gazinolar ve sosyal tesisler, TSK personelinin ve ailelerinin sosyal ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulmuş mekanlar. Bu tesislerin "tabii üyeleri" genellikle subay, istisnai memur, sivil öğretim elemanı, astsubay ve bunların emeklileri olarak kabul ediliyor.
Sözleşmeli erlerin orduevleri ve askeri sosyal tesislerden doğrudan üyelik veya faydalanma haklarına ilişkin net bir düzenleme bulunmuyor. Yönetmeliklerde "tabii üyeler" arasında doğrudan yer almayan sözleşmeli erler, TSK personeli olmaları nedeniyle diğer TSK personelinin refakatinde misafir olarak giriş yapma veya belirli koşullar altında "Günübirlik Giriş Akıllı Kartı" gibi kartlarla tesislerden faydalanma imkanına sahip olabiliyorlar. Ancak bu durum, ilgili birliğin komutanlığının inisiyatifine bağlı bir uygulama olarak öne çıkıyor. Ayrıca, sözleşmeli erlerin sözleşme ve görev süresince kışlada iskan edilmesi, evli olsalar bile mesai sonrası evlerine gidememeleri, aileleriyle birlikte orduevleri gibi sosyal tesislerden düzenli olarak faydalanma imkanlarını sınırlayabiliyor.
Sözleşmeli er statüsü, TSK'nın profesyonelleşme sürecinde önemli bir rol oynayan, belirli hak ve yükümlülükleri olan bir model. Bu model, bireylere kamu sektöründe istikrarlı bir kariyer yolu sunarken, devlete de disiplinli ve eğitimli personel kaynağı sağlıyor. Ancak, rütbeler arası farklılıklar ve belirli sınırlamalar, sözleşmeli erlik statüsünün daha çok bir başlangıç veya geçiş niteliği taşıdığını düşündürüyor.
