ARAŞTIRMA- Dünya edebiyatının en önemli isimlerinden Yaşar Kemal’i yalnızca kitaplarından tanımak mümkün değil. Onun çocukluğunu, yazım dünyasını ve insanlarını anlamak isteyenlerin Osmaniye’nin köylerine, nehir kıyılarına ve Kadirli’nin eski sokaklarına bakması gerekiyor.
Çünkü Yaşar Kemal’in romanlarında doğa, dağlar, nehirler, tarlalar, köyler ve insanlar anlatının bizzat kahramanıdır. İşte büyük ustanın Osmaniye’de iz bıraktığı 7 yer…
1. Doğduğu topraklar: Hemite Köyü
Bugünkü adıyla Gökçedam olan Hemite, Yaşar Kemal’in dünyaya geldiği ve çocukluk yıllarının geçtiği köydür. Ailesi, Birinci Dünya Savaşı sırasında Van’dan başlayan uzun bir göçün ardından bu topraklara yerleşti.
Hemite’nin insanları, ağıtları, efsaneleri, yoksulluğu ve doğası, onun edebiyatının ilk büyük kaynağını oluşturdu. Yaşar Kemal’in ilk kitabı olan Ağıtlar da Çukurova köylerinden derlediği sözlü kültür ürünlerinden meydana geldi. Yaşar Kemal Vakfı’nın biyografisi de yazarın yaşam öyküsünün Hemite’de başladığını kaydediyor.
2. Çocukluğunun ufku: Hemite Kalesi
Köyün üzerinde yükselen Hemite Kalesi, Yaşar Kemal’in çocukluk coğrafyasının en belirgin yapılarından biri. Kale, yalnızca tarihî bir yapı değil; Çukurova Ovası’nı, Ceyhan Nehri’ni ve çevredeki dağları aynı anda görebileceğiniz doğal bir seyir noktasıdır.
Kalenin doğrudan belirli bir roman kahramanına ilham verdiğine ilişkin kesin bir belge bulunmuyor. Ancak Yaşar Kemal’in doğayı gözlemleyen anlatıcılığının şekillendiği coğrafyanın merkezinde bulunduğu açık. Usta yazar için düzenlenen anmalarda kaleye “saygı yürüyüşleri” yapılması da bu bağın bugün hâlâ yaşadığını gösteriyor.
3. Romanları gibi akan Ceyhan Nehri
Hemite’nin kıyısından geçen Ceyhan Nehri, Yaşar Kemal’in çocukluğunda gördüğü, sesini dinlediği ve belleğine kazıdığı en önemli doğa unsurlarından biri oldu.
Nehir, onun eserlerinde suyun, bereketin, korkunun ve hayatın simgesine dönüştü. Yaşar Kemal’in ölüm yıl dönümlerinde sevenlerinin papatyaları Ceyhan Nehri’ne bırakması da nehir ile yazar arasındaki manevi bağı yaşatıyor.
4. Yaşar Kemal Kültür Evi ve İnce Memed Anıtı
Ceyhan Nehri kıyısındaki Yaşar Kemal Parkı, bugün yazarın Osmaniye’deki en görünür anı duraklarından biri. Park içerisinde Yaşar Kemal Kültür Evi ile onun ölümsüz kahramanı İnce Memed’in anıtı bulunuyor.
Kültür Evi’nde Yaşar Kemal’in yaşamı ve eserlerine ilişkin çeşitli materyaller yer alırken İnce Memed Anıtı, ovaya dönük bakışlarıyla ziyaretçileri karşılıyor. Burası, Yaşar Kemal’in edebî mirasını görmek isteyenlerin Hemite’deki ilk durağı olmalı. Osmaniye Valiliğinin anma programı kayıtlarında da park ve kültür evi, anmaların merkezi olarak gösteriliyor.
5. Okumayı öğrendiği yer: Burhanlı Köyü
Yaşar Kemal’in eğitim yolculuğu, Hemite’ye komşu Burhanlı köyünde başladı. Köyünde okul bulunmadığı için ilkokula Burhanlı’da başlayan küçük Kemal Sadık, daha sonra eğitimini Kadirli’de sürdürdü.
Burhanlı, onun yaşamında yalnızca bir okul durağı değildi. Sözlü kültürle büyüyen bir çocuğun yazılı kelimelerle tanıştığı yerdi. Yıllar sonra onlarca dile çevrilen romanların ilk kapısı burada açıldı.
6. Kadirli Cumhuriyet İlkokulu
Yaşar Kemal, Burhanlı’da başladığı ilköğrenimini Kadirli Cumhuriyet İlkokulu’nda tamamladı. Okulun arşiv kayıtlarına göre 10 Haziran 1938’de mezun oldu ve derslerinde başarılı bir öğrenciydi.
Aradan uzun yıllar geçmesine rağmen mezuniyet kayıtlarının korunması, okulun Yaşar Kemal’in yaşam öyküsündeki yerini belgeliyor. Anadolu Ajansının ulaştığı okul kayıtları, büyük yazarın eğitim hayatına ilişkin en somut belgeler arasında bulunuyor.
7. İnce Memed’in ilk izleri: Harkaçtığı Köyü
Kadirli’ye bağlı Harkaçtığı Köyü, Yaşar Kemal’in edebiyat yolculuğundaki en dikkat çekici duraklardan biri. Yerel tanıklıklara göre Yaşar Kemal, üvey kardeşi Recep Songül’ün yanına geldiği dönemlerde İnce Memed üzerinde burada çalıştı.
Köydeki eski okul binası bugün Harkaçtığı Eğitim ve Kültür Müzesi olarak kullanılıyor. Müzenin bahçesinde İnce Memed heykeli, içerisinde ise Yaşar Kemal’e ayrılan bir bölüm bulunuyor. Ancak romanın tamamen burada yazıldığı yönündeki anlatının yerel tanıklıklara dayandığını, kesinleşmiş akademik bir bilgi olmadığını belirtmek gerekiyor.
Osmaniye bu mirası bir edebiyat rotasına dönüştürebilir
Hemite, Ceyhan Nehri, Burhanlı, Kadirli ve Harkaçtığı… Bu noktalar tek tek ele alındığında sıradan köyler, okullar ve doğal alanlar gibi görünebilir. Fakat bir araya getirildiklerinde dünya edebiyatına uzanan benzersiz bir Yaşar Kemal rotası oluşturuyorlar.
Osmaniye’nin elindeki bu büyük kültürel miras hâlâ hak ettiği ölçüde görünür değil. Yönlendirme tabelaları, düzenli ulaşım, rehberli geziler, açık tutulan müzeler ve dijital anlatımlarla bu rota ulusal ve uluslararası bir edebiyat turizmi merkezine dönüştürülebilir.
Çünkü Yaşar Kemal İstanbul’da dünyaya açılmış olabilir; fakat kaleminin kökleri hâlâ Hemite’nin toprağında, Ceyhan’ın suyunda ve Çukurova’nın yakıcı sıcağında duruyor.