Next
Teklifin arkasında teknoloji dünyasının yıllardır yaşadığı kesintiler var. İlk artık saniye 30 Haziran 1972'nin sonunda eklenmiş, sonuncusu 31 Aralık 2016'da saatlere girmişti. 2012'de eklenen saniye Reddit ve LinkedIn'i çökertmiş, Qantas'ın uçak rezervasyon sistemini durdurmuştu. 2016'nın sonundaki son eklemede de Cloudflare müşterileri kısa süreli kesinti ve gecikme yaşamış, Meta gibi teknoloji şirketleri uygulamanın kaldırılmasını istemişti. TÜBİTAK Ulusal Metroloji Enstitüsü (UME) de 2022'de uygulamanın son on yılda uydu navigasyonu, bankacılık, haberleşme ve enerji gibi sektörlerde sunucuları çevrimdışı bıraktığını ve maddi kayba yol açtığını açıklamış, o yılki kararın günlük hayatın işleyişini olumsuz etkilemeyeceğini yazmıştı. BIPM üyeleri bu geçişi 20 yılı aşkın süredir tartışıyor. Kasım 2022'deki 27. Genel Konferans'ta iki zaman arasındaki farkın üst sınırının 2035'te ya da daha önce artırılmasına karar verilmiş, o görüşmelerde Rusya, GLONASS uydu sistemi artık saniyeyi kullandığı için karşı çıkmıştı. ABD'nin GPS'i ve Avrupa Birliği'nin Galileo sistemi ise artık saniye kullanmıyor.
Belli bir düzeni olmayan ve yalnız altı ay önceden duyurulan artık saniye, bugün de veri sunucularını, yüksek frekanslı finansal işlem sistemlerini ve zamanı çok hassas ölçmek zorunda olan altyapıları zorluyor. BIPM'in taslağında, sunucu işletmecilerinin artık saniyeyi atlatmak için farklı yollara başvurmasının sistemler arasında zaman tutarsızlığı doğurduğu belirtiliyor.
Görüşmeleri hızlandıran asıl gelişme ise daha önce hiç yaşanmamış bir ihtimal. Dünya'nın dönüşü uzun vadede yavaşlıyor ama kısa vadede hızlanıyor gibi görünüyor. Bu da saatlere bir saniye eklemek yerine ilk kez bir saniye silmeyi, yani negatif artık saniyeyi gündeme getiriyor. BIPM taslağına göre negatif artık saniye ihtimali hızla artıyor ve 2035'e kadar yüzde 30'a ulaşması bekleniyor; bu tahmin CCTF ile IERS'in ortak çalıştayından çıktı. BIPM, kritik altyapıların böyle bir adıma büyük ölçüde hazırlıksız olduğunu, bunun arıza ve kesinti için yüksek risk taşıdığını, hazırlık maliyetinin de milenyum böceği (Y2K) hazırlıklarına benzeyebileceğini belirtiyor.
Tavella'ya göre GPS'in yaygınlaşmasıyla atom saatlerini Dünya'nın dönüşüyle eşleme ihtiyacı ortadan kalktı, bu ayar bugünün teknolojisinde ciddi bir sorun yaratıyor. NIST Zaman ve Frekans Bölümü grup lideri Jeff Sherman da Dünya'nın düzgün dönmediği için kötü bir saat olduğunu söylüyor.
Herkes aynı görüşte değil. University College London'dan uzay jeodezisi profesörü Marek Ziebart, uygulamanın teknik sorunlarının büyütüldüğünü, sistemin işlediğini savunuyor. Ziebart, artık saniye kalkarsa yazılımların tek tek kontrol edilip yeniden tasarlanması gerekeceğini de hatırlatıyor.
TELEFON VE BİLGİSAYAR SAATLERİ DEĞİŞECEK Mİ?
Royal Observatory Greenwich'in kıdemli küratörü Louise Devoy'a göre değişiklik, insanların büyük bölümünün görmediği bir yerde, perde arkasında yaşanacak ve günlük hayatta pek bir fark yaratmayacak.
Türkiye'nin ulusal zaman ölçeği UTC(UME), TÜBİTAK UME'de 5 sezyum ve 1 hidrojen atom saatiyle üretilip dağıtılıyor. UME'nin 2022'de paylaştığı bilgilere göre enstitü, UTC'nin üretimine katkı veren 85 laboratuvardan biri ve UTC'de kullanılan 550 atom saatinden 6'sı UME'de bulunuyor. Uydulardan gelen zaman sinyalleri ile UME'nin atom saatleri arasındaki fark her gün ölçülüp her gece 00:00'da BIPM'e gönderiliyor. UTC(UME) ile UTC arasındaki fark 10 nanosaniyenin altında kalıyor. İnternet üzerinden NTP sistemiyle dağıtılan UTC(UME)'ye her gün yurt içinden ve yurt dışından en az 50 milyon çağrı geliyor.
