Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) siyasetinin en dikkat çeken ve zaman zaman tartışmaların odağında yer alan isimlerinden biri olan Cumhuriyetçi Türk Partisi (CTP) Milletvekili Doğuş Derya, aktivist kimliği ve mecliste öncülük ettiği yasal reformlarla tanınıyor. "Bir şey olmak için değil, bir şey yapmak için adayım" sözüyle siyasete atılan Derya, özellikle toplumsal cinsiyet eşitliği ve insan hakları alanındaki çalışmalarıyla öne çıkıyor.
Akademiden Meclis'e Uzanan Aktivist Bir Yolculuk
1978 Lefkoşa doğumlu olan Doğuş Derya, akademik kariyerini siyasi aktivizmle birleştiren bir isim. İstanbul Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler bölümünden mezun olduktan sonra Boğaziçi Üniversitesi Sosyoloji Bölümü'nde yüksek lisansını tamamladı. Akademik çalışmalarında post-kolonyalizm, Türk milliyetçiliği, kimlik politikaları ve feminizm gibi konulara odaklandı. Siyasete girmeden önce Feminist Atölye (FEMA) gibi sivil toplum örgütlerinin kuruculuğunu üstlendi ve Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Mekanizması'nın kurulması için önemli görevler yürüttü.
Siyasette 'Aykırı' ve Cesur Bir Duruş
2013 yılında CTP'den milletvekili seçilerek meclise giren Doğuş Derya, siyasi kariyerine ilk günden itibaren ezber bozan bir başlangıç yaptı. Meclis'teki yemin metnini "militarist ve eril" bularak kendi yazdığı, her türlü ayrımcılığa karşı mücadeleyi vurgulayan metni okuması, ülke siyasetinde büyük bir tartışma başlattı. 2014 yılında ise parlamentoda yaptığı bir konuşmada, savaş sırasında sadece Kıbrıslı Rum kadınların değil, Kıbrıslı Türk kadınların da tecavüze uğradığını dile getirmesi, milliyetçi çevrelerin sert tepkisine neden olurken, toplumun geniş bir kesiminden ve demokratik çevrelerden de büyük destek gördü. Bu konuşma, Kıbrıs'ın her iki toplumunda da tarihle yüzleşme tartışmalarını alevlendirdi.
Doğuş Derya, milletvekili olduğu süre boyunca toplumsal cinsiyet eşitliği konusunda KKTC mevzuatında devrim niteliğinde değişikliklerin öncüsü oldu. Onun çabalarıyla:
- Ceza Yasası Değişti: "Ahlaka Aykırı Suçlar" bölümü, "Cinsel Nitelikli Suçlar" olarak yeniden düzenlendi.
- TOCED Kuruldu: Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Dairesi'nin (TOCED) kurulmasını sağlayan yasa meclisten geçti.
- Aile Yasası Reforme Edildi: Kadınların kendi soyadlarını çocuklarına verebilmesi, koruma emri, adli yardım ve boşanma durumunda mal paylaşımı gibi konularda kadın ve çocuk haklarını güçlendiren önemli düzenlemeler yapıldı.
- Cinsiyet Kotası Getirildi: Siyasal Partiler Yasası'na aday listelerinde %30 cinsiyet kotası getirilmesini sağladı. Bu kota sayesinde 2018 seçimlerinde kadın vekil oranı %8'den %18'e yükseldi.
- Nefret Söylemi Suç Oldu: "İnsan Ticareti", "İnsan Kaçakçılığı" ve "Nefret Söylemi" gibi fiillerin Ceza Yasası kapsamında suç sayılmasını sağlayan öneri, 2020'de oybirliği ile yasalaştı.
7 Ocak 2018 seçimlerinde yeniden Lefkoşa Milletvekili seçilen Doğuş Derya, KKTC meclisinde insan hakları, demokrasi ve eşitlik mücadelesinin en güçlü seslerinden biri olmaya devam ediyor.