Osmaniye genelinde yürütülen güncel demografik ve mekânsal çalışmalar, kent merkezindeki banliyöleşme hareketi ile çeper ilçelerdeki ekonomik daralma nedeniyle kırsal nüfus dengesinin kritik bir kırılma yaşadığını gösteriyor. İl genelinde en yoğun kırsal yerleşim 5 bin 881 kişiyle Merkez ilçeye bağlı Dereobası Köyü olurken, en az nüfuslu yerleşim ise sadece 101 kişinin yaşadığı Oruçgazi Köyü olarak kayıtlara geçiyor. Ekonomik fırsat kısıtlılığı ve geleneksel tarım faaliyetleri çeper bölgelerde göçü tetiklerken, nüfusu eriyen en küçük köylerde şaşırtıcı bir genç nüfus paradoksu gözlemleniyor.
Osmaniye Kırsalında En Çok ve En Az Nüfuslu Köyler Hangileri?
Osmaniye genelinde idari olarak yedi ilçe bulunmakta ve nüfusun coğrafi dağılımı oldukça asimetrik bir görünüm sergilemektedir. Kentsel saçılmanın ve banliyölaşmanın en net izlendiği Merkez ilçede kırsal nüfus rekor seviyelere ulaşmıştır. Detaylı nüfus verileri incelendiğinde, Osmaniye’nin en yoğun ve en tenha köyleri arasındaki uçurum net bir şekilde ortaya çıkmaktadır.
İl genelinde en yüksek nüfusa sahip olan kırsal yerleşimler Merkez ilçede kümelenmiştir:
Dereobası Köyü (Merkez) 5 bin 881 kişi
Gökçayır Köyü (Düziçi) 1 bin 969 kişi
Çardak Köyü (Merkez) 1 bin 941 kişi
Dereli Köyü (Merkez) 1 bin 794 kişi
Buna karşılık ekonomik daralma ve göç nedeniyle nüfusu tükenme noktasına gelen en tenha köyler ise şu şekilde sıralanmaktadır:
Oruçgazi Köyü (Merkez) 101 kişi
Yeşilköy Köyü (Düziçi) 103 kişi
Orhaniye Köyü (Merkez) 146 kişi
Karataş Köyü (Merkez) 147 kişi
Kent Çeperindeki Köyler Nasıl kente Dönüşüyor?
Osmaniye Merkez ilçesine bağlı kırsal alanlarda gözlemlenen hızlı nüfus artışı, bu bölgelerin geleneksel köy yapısından sıyrılarak kentin birer konutsal uydusu haline gelmesine yol açmaktadır. Örneğin ilin en yoğun nüfuslu kırsal yerleşimi olan Dereobası Köyü, 5 bin 881 kişilik nüfusuyla bağımsız bir ilçe olan Hasanbeyli'nin (4 bin 914) toplam ilçe nüfusunu dahi geride bırakmış durumdadır. Bunun temel sebebi ise 6 Şubat 2023 büyük deprem sonrası konteyner kentin Dereobası köyünde iskan edilmiş olması. ancak henüz güncellenmeyen verilerde konteyner kent boşaltılmış durumda.
Benzer şekilde Çardak, Dereli ve Dervişli gibi köyler de kentsel iş gücü piyasasına yakınlıkları nedeniyle yüksek nüfusa sahip diğer banliyö yerleşimleri olarak öne çıkmaktadır. Sosyoekonomik statü (SES) grupları "C Grubu" olarak sınıflandırılan bu köyler, standart bir gelir seviyesini korusalar da plansız konut alanlarına dönüşme riskiyle karşı karşıyadır.
Nüfusu Eriyen Küçük Köylerdeki Genç Nüfus Paradoksu Nedir?
Osmaniye kırsalının genelinde istihdam ve eğitim olanaklarının yetersizliği nedeniyle ciddi bir "kırsal yaşlanma" problemi yaşanmaktadır. Dereli, Dervişli ve Issızca gibi nispeten büyük köylerde baskın yaş grubunu 65 yaş ve üzeri nüfus oluşturmaktadır. Ancak nüfusu 100 civarına kadar gerileyen Oruçgazi ve Yeşilköy gibi en küçük yerleşimlerde bu durumun tam tersi bir paradoks yaşanmaktadır.
Nüfusu en az olan bu köylerin neredeyse tamamında en baskın yaş grubunun "0-4" aralığındaki küçük çocuklar olduğu görülmektedir. Bu durum, köylerde genel nüfus erimiş olsa da geride kalan az sayıda yerleşik halkın doğurganlık çağındaki genç ailelerden oluştuğunu kanıtlamaktadır. Ne var ki, bu köylerdeki genel eğitim seviyesinin "ilkokul" düzeyinde kalması ve eğitime erişim kısıtlılığı, ailelerin ilerleyen yıllarda şehre göç etme motivasyonunu canlı tutmaktadır.
Kırsal Ekonomik Daralma Göçü Nasıl Tetikliyor
Köyler arasındaki nüfus uçurumunun temelinde mekânsal konum ve ekonomik sektör farklılıkları yatmaktadır. Merkez ilçedeki köyler kent ekonomisinden beslenerek "C Grubu" sosyoekonomik statüde yer alırken, Düziçi ve Sumbas gibi çeper ilçelerin köyleri ağırlıklı olarak "D Grubu" seviyesinde yoğunlaşmaktadır.
Ekonomik faaliyetlerin düşük katma değerli geleneksel tarım ve küçükbaş hayvancılıkla sınırlı kalması, hanehalkı gelirini il ortalamasının altında bırakmaktadır. Genç iş gücü, tarımsal üretim süreçlerinin getirisizliği sebebiyle eğitim ve istihdam amacıyla büyük kent merkezlerine göç etmek zorunda kalmaktadır.
Bölge dinamiklerini değerlendiren Osmaniye İl Genel Meclis Başkanı Mehmet Ali Gizlice,
"Merkez köylerimiz kentsel saçılma ile hızla büyüyüp banliyöleşirken, çeperdeki küçük köylerimiz geleneksel tarımın ekonomik getirisizliği yüzünden adeta eriyor. Kırsal mirası korumak için teknoloji odaklı tarım kooperatifleri ile genç istihdamını acilen desteklemeliyiz"
diyerek durumun ciddiyetine dikkat çekmektedir.
Bu durum, Osmaniye kırsalı için iki farklı kalkınma stratejisini zorunlu kılmaktadır: Nüfusu hızla büyüyen yarı-kentsel alanlarda imar rejiminin sıkılaştırılması ve nüfusu azalan çeper köylerde alternatif gelir kaynaklarının yaratılması.
Bu haber ilk olarak Osmaniye Kırsal Demografi ve Mekânsal Değerlendirme Raporu verilerinden derlenmiş olup, güncel TÜİK ve Endeksa istatistiki analizleri doğrultusunda doğrulanmıştır.
