Osmaniye ve çevre ilçelerde yaşanan ekstrem hava olayları, bölgenin hidrolojik geleceğine dair ciddi soru işaretleri uyandırıyor. Kadirli’de iki vatandaşımızın hayatını kaybettiği sel felaketinin ardından uzmanlar, Osmaniye merkezdeki Karaçay ve Hamis Çayı için hayati uyarılarda bulundu.
Kadirli ilçesinde Bülbül Deresi ve Savrun Çayı’nın taşması sonucu yaşanan facia, sadece aşırı yağışların değil, yanlış yerleşim stratejilerinin ve akarsu yatakları üzerindeki beşeri baskıların bir sonucu olarak değerlendiriliyor. Kadirli Belediyesi Sağlık İşleri Müdürlüğü otoparkında araçlarını kurtarmaya çalışırken akıntıya kapılarak can veren iki vatandaşımız, "ani sel" (flash flood) gerçeğinin ne kadar ölümcül olabileceğini tüm çıplaklığıyla gözler önüne serdi.
Kadirli’de Ne Oldu? Savrun Barajı Çözüm mü?
Kadirli merkezini adeta ikiye bölen Bülbül Deresi’nin yatak kapasitesinin kentsel doku içinde daralması, suyun tahliye edilememesine neden oldu. 550 personel ve 150 iş makinesiyle yapılan müdahalelere rağmen suyun yayılma hızı, kentsel fonksiyonları tamamen durdurdu.
Gözler şimdi yapımı devam eden Savrun Barajı’na çevrilmiş durumda. 86 metre yüksekliğindeki bu devasa yapı, tamamlandığında 91 milyon metreküpten fazla su depolayarak taşkın riskini minimize etmeyi hedefliyor. Ancak barajın inşaat sürecindeki gecikmeler, bölgeyi hala savunmasız bırakıyor. Uzmanlar, derivasyon tünellerinin kısmi olarak tamamlanmasının yeterli olmadığını, havzanın üst kesimlerinden gelecek ekstrem debilerin ancak baraj tam kapasiteyle devreye girdiğinde kontrol edilebileceğini belirtiyor.
Osmaniye Merkezde Karaçay Tehlikesi
Kadirli’deki felaketin bir benzerinin Osmaniye il merkezinde yaşanma ihtimali, hidrolojik verilerle destekleniyor. Şehri doğrudan tehdit eden Karaçay, dar ve dik vadilerden geçerek ovaya ulaşıyor. Bu topografik yapı, suyun kinetik enerjisini zirveye çıkarırken, beraberinde getirdiği kum ve çakıllar yatak kotunu yükseltiyor.
Mevzuata göre Karaçay çevresinde belirlenen 600 metrelik taşkın koruma bandı, olası bir ekstrem yağışta seddelerin aşılması durumunda doğrudan risk altında kalacak alanı temsil ediyor. Karaçay üzerindeki köprülerin, yukarı havzadan gelecek rüsubatla tıkanma riski, Karadeniz’de yaşanan Bozkurt felaketindeki senaryoyu akıllara getiriyor.
Hamis Çayı ve Kuzey Mahalleleri İçin Kritik Eşik
Osmaniye’nin kuzeydoğu genişleme aksında yer alan Hamis (Horu) Çayı, 100 kilometrekarelik geniş bir yağış alanına sahip. Çona köyü civarında ovaya inen bu su kütlesi, özellikle yerleşim yerlerine yakınlığıyla dikkat çekiyor. 4373 sayılı kanun kapsamında tescil edilen taşkın sahası sınırlarının yapılaşma ile ihlal edilmesi, kentsel sellerin önünü açan en büyük faktör olarak görülüyor.
Yer Altı Suyu ve Toprak Doygunluğu Riski Artırıyor
Osmaniye genelinde yıllık 85 milyon metreküpü aşan yer altı suyu kullanımı, toprağın su emme kapasitesini (infiltrasyon) değiştiriyor. Özellikle yağışın yoğun olduğu dönemlerde toprağın suya doymuş olması, düşen her damlanın doğrudan yüzey akışına geçmesine ve saniyeler içinde sele dönüşmesine neden oluyor.
Geçmişten Ders Alınmalı: Bozkurt ve Ayancık Örneği
Türkiye’nin hafızasına kazınan Bozkurt ve Ayancık sel felaketleri, dere yataklarına yapılan müdahalelerin bedelini ağır ödetti. Ayancık’ta "afet evi" olarak nehir yatağına inşa edilen yapıların yıkılması, yer seçimindeki hataların ne kadar kalıcı olduğunu kanıtladı. Osmaniye'de de benzer hataların yapılmaması için İl Afet Risk Azaltma Planları'nın (İRAP) tavizsiz uygulanması gerekiyor.
Sonuç olarak, Kadirli’de yaşanan acı tecrübe, doğanın kendi yatağını her zaman geri alacağını bir kez daha hatırlattı. Karaçay ve Hamis Çayı çevresindeki koruma bantlarının korunması, kentsel drenaj ağlarının modernize edilmesi ve halkın "ani sel" anında nasıl hareket etmesi gerektiği konusundaki bilincin artırılması, yeni can kayıplarını önlemek için tek yol olarak duruyor.
