Osmaniye’nin köklü tarihi, yerel idari ve adli arşivlerin derinliğini de beraberinde getiriyor. Dijital dünyada ve sosyal medyada "Osmaniye arşivlerindeki en eski kayıt şu kişiye ait" şeklinde dolaşan birçok iddia bulunsa da, resmi kaynaklar incelendiğinde durumun çok daha farklı olduğu görülüyor. Osmaniye Belediyesi ve Osmaniye Adliyesi arşivlerinin resmi kurumsal envanterleri, uydurma bilgilere geçit vermeyecek netlikte analiz edildi.
Osmaniye Belediyesi Arşivinde En Eski Belge Var mı?
Osmaniye Belediyesi, modern anlamda temelleri 1861 yılındaki Fırka-i Islahiye dönemine dayanan bir kurumsal geçmişe sahiptir. Ancak belediyenin kendi yerel dijital kataloğunda "en eski tescil kaydı şudur ve şu kişiye aittir" şeklinde kamuoyuna açıklanmış spesifik bir isim veya dosya numarası bulunmamaktadır.
Buna karşın, kent tarihine dair en eski yazılı belgeler belediye binasında değil, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri'nde yer almaktadır. Bölgeye ait ulaşılabilen en eski resmi belge 1521 tarihli Mufassal Tahrir Defteri’dir. Bu tarihi tahrir defterinde, o dönem Kınık olarak adlandırılan Osmaniye bölgesinde vergi mükellefi olarak kayıtlı olan Yunus Dede ile Selman veled-i Hamace isimleri, şehrin bilinen en eski resmi tescilli şahısları olarak kayıtlara geçmiştir.
Osmaniye Adliyesi Arşiv Kayıtları Ne Durumda?
Adli arşivler, Adalet Bakanlığı’nın yasal saklama ve imha/devir mevzuatlarına tabidir. Osmaniye, Cumhuriyetin ilk yıllarında Cebelibereket Vilayeti (1924-1933) olarak idare edilmiş, ardından Adana’ya bağlanmış ve 1996 yılında yeniden il statüsü kazanmıştır.
Bu idari değişiklikler nedeniyle, Osmaniye Adliyesi’nin yerel arşivindeki dava dosyaları ve sicil kayıtları ağırlıklı olarak yakın tarihe ve 1996 sonrası il yapılanmasına dayanmaktadır. Bölgeye ait çok eski şer’iyye sicilleri ve erken Cumhuriyet dönemi mahkeme zabıtları, yasal devir süreçleri kapsamında Adana Adliyesi Arşivi ile Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü bünyesinde muhafaza edilmektedir. Dolayısıyla Osmaniye Adliyesi bünyesinde kamuya ilan edilmiş "nokta atışı" bir en eski şahıs dosyası kaydı mevcut değildir.
