Her yıl milyonlarca çocuk aynı cümleyi duyuyor:
“Bu sınav çok önemli.”
Peki gerçekten ne kadar önemli?

Stres Düşman Değil, Fazlası Tehlikeli


Psikolojide bilinen bir gerçek var:
Az düzeyde stres performansı artırır.
Bu ilişki literatürde “Yerkes-Dodson Yasası” olarak bilinir.
Yani belli bir düzeye kadar kaygı başarıyı yükseltir;
ancak eşik aşıldığında performans hızla düşer.


Araştırmalar gösteriyor ki yoğun sınav kaygısı yaşayan öğrencilerde:
• Dikkat dağınıklığı artıyor
• Çalıştığı bilgiyi hatırlama oranı düşüyor
• Zihinsel blokaj yaşanabiliyor
Türkiye’de yapılan çeşitli okul temelli araştırmalarda öğrencilerin yaklaşık %30-40’ının sınav kaygısını “yüksek düzeyde” yaşadığı raporlanıyor.
Sorun sınav değil, yüklenen anlamdır.

Asıl Baskı Nereden Geliyor?

Çocukların kaygı sebeplerine bakıldığında ilk sıralarda şunlar geliyor:
• Aile beklentisi
• “Ya kazanamazsam?” korkusu
• Başarısızlıkta sevgiyi kaybetme endişesi
• Akranlarla kıyaslanma
Çocuk çoğu zaman sınavdan değil,
hayal kırıklığı yaratmaktan korkar.

Sınav Anında Beyinde Ne Olur?


Yoğun stres anında beyin “tehdit” algılar.
Kortizol yükselir.
Bu durumda beynin düşünme, planlama ve hatırlama merkezi olan prefrontal bölge baskılanır.
Sonuç:
“Biliyordum ama yapamadım.”
Bu bir zeka sorunu değildir.
Bu bir stres yönetimi sorunudur.

Sınav Anında Çocuğun Yapması Gerekenler
1️⃣ Nefesle Başla
3-4 derin diyafram nefesi, beyne “güvendeyim” mesajı verir.
2️⃣ İlk Dakikayı Yönet
Sınavın ilk 60 saniyesi paniğin en yoğun olduğu andır. Hemen soruya atlama.
3️⃣ Kolay Sorularla Ritmi Kur
Başarı hissi dopamin salgılar. Bu motivasyonu artırır.
4️⃣ Zor Soruda Takılma
Bir soru tüm sınav değildir. Geçmek stratejidir, pes etmek değil.
5️⃣ İç Konuşmanı Değiştir
“Bittim” yerine
“Şu an zorlanıyorum ama devam ediyorum.”

Sınav Her Şey mi?


Bir sınav:
• Karakteri ölçmez
• Empatiyi ölçmez
• Liderliği ölçmez
• Vicdanı ölçmez
• Yaratıcılığı ölçmez
Dünyadaki birçok başarılı girişimci ve sanatçının akademik kariyeri mükemmel değildi.
Young Sheldon dizisindeki Sheldon karakterini hatırlayın. Üstün akademik zekâya sahipti. Ancak hayatı sadece test başarısından ibaret değildi. Sosyal uyum, duygusal gelişim ve çevreyle etkileşim en az akademik başarı kadar belirleyiciydi.
Hayat çoktan seçmeli değildir.

Ebeveynlere Net Mesaj


Araştırmalar gösteriyor ki çocuğun algıladığı ebeveyn baskısı arttıkça sınav kaygısı da artıyor.
Çocuğunuza şunu söyleyin:
“Sonuç ne olursa olsun, sen benim için değerlisin.”
Bu cümle, çocuğun stres seviyesini düşüren en güçlü psikolojik destektir.

Son Söz


Sınav bir ölçüm aracıdır.
Bir kader değildir.
Çocuklarımızın puanını değil,
psikolojik dayanıklılığını yükseltelim.