Birinci Dünya Savaşı dışında kalma şansı bulunmayan Osmanlı Devleti, Almanya, Avusturya-Macaristan İmparatorluğu ve Bulgaristan’dan oluşan ittifak devletlerinin yanında yer alarak pek çok cephede savaşmak zorunda kaldı. Kafkasya Cephesi’nde Rusya, Kanal Cephesi’nde İran, Çanakkale Cephesi’nde İngiltere, Fransa ve İtalya, Balkan Cephesi’nde Bulgaristan, Yunanistan, Sırbistan ve Karadağ, Irak Cephesi’nde İngiltere, Galiçya Cephesi’nde ise Rusya ile savaştı. Bu cepheler ne yazık ki insan kaynaklarımızı da öğüttü. Yalnızca Çanakkale Cephesi’nde Genelkurmay Askerî Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı’nın resmî kayıtlara dayanarak tespit ettiği şehit sayısı 213.882’dir. Çanakkale Cephesi’nde şehit düşen 114 Osmaniyeli kahramanımıza üç sayılık “ÇANAKKALE’DE ŞEHİT DÜŞEN OSMANİYELİ KAHRAMANLAR” yazı dizisinde isim isim yer vermiştik. Bugünkü yazımızda ise 1. Dünya Savaşı’nda Çanakkale Cephesi dışındaki diğer cepheler ile Kurtuluş Savaşı’nda şehit düşen Osmaniyeli kahramanlarımızın künyelerine yer vereceğiz.
Hicaz Cephesi’nde altı Osmaniyeli kahramanımız şehit düşmüş olup künyeleri şöyledir:
55. Alay 2. Tabur 7. Bölük’ten 1897 doğumlu Mahmut oğlu Hasan, Osmaniye, Bir-u Cülcile ile Bir-u Şerufede(Şeryufi) – 6 Ocak 1331; 55. Alay 2. Tabur 6. Bölük’ten Mustafa oğlu Hasan, Osmaniye, Hicaz Kuvve-i Seferiyesi 4. Reviri – 1 Ekim 1332; 55. Alay 2. Tabur 7. Bölük’ten 1897 doğumlu Ahmet oğlu İsa, Osmaniye, Bir-u Cülcile ile Bir-u Şeryufi – 6 Ocak 1333; ?. Alay ?. Tabur 2. Bölük’ten 1891 doğumlu Cailoğulları’ndan Mehmet oğlu Mehmet, Osmaniye / Bahçe - Örencik, Cidde Hastanesi – 23 Nisan 1331; 55. Alay 1. Tabur 1. Bölük’ten 1897 doğumlu Emin oğlu Selim, Osmaniye, Bir-u Sofa Müsademesi – 17 Ağustos 1332; 7. Kolordu 119. Alay 2. Tabur 2. Bölük’ten 1891 doğumlu Abdul Cabbar oğlu Süleyman, Osmaniye / Merkez - Sakarcalık, Eşkıya Müsademesi – 30 Haziran 1332.
Irak Cephesi’nde şehit düşen on iki Osmaniyeli kahramanımızın künyeleri:
18. Kolordu 45. Fırka 141. Alay 3. Tabur 2. Bölük’ten 1887 doğumlu Ali oğlu Ahmet, Osmaniye / Kadirli - Vayvaylı, Musul Hastanesi – 25 Kasım 1332; 112. Alay 3. Tabur 1. Bölük’ten 1887 doğumlu Mehmet oğlu Ali, Osmaniye / Hasanbeyli - Çolaklı, Bağdat Merkez Hilâl-i Ahmer Hastanesi – 7 Kasım 1331; 18. Kolordu 45. Fırka 3. Alay 1. Tabur 2. Bölük’ten 1891 doğumlu Ahmet oğlu Ali, Osmaniye / Kadirli – Bahadırlı, Mevki-i Harp – 12 Kasım 1332; 13. Kolordu 18. Alay’dan 1887 doğumlu Abdullah oğlu Aziz, Osmaniye / Kadirli, Cebel Hamrin Muharebesi – 29 Ocak 1333; 18. Kolordu 7. Alay 2. Tabur 7. Bölük’ten 1885 doğumlu Ömer oğlu Burca Ali, Osmaniye / Merkez, İstablat Muharebesi – 21 Şubat 1332; 18. Kolordu 45. Fırka 3. Alay 1. Tabur 2. Bölük’ten 1886 doğumlu Halil oğlu Emin, Osmaniye / Kadirli – Bahadırlı, Mevki-i Harp – 12 Kasım 1332; 13. Kolordu 113. Alay 3. Tabur 3. Bölük’ten 1891 doğumlu Halil oğlu İbrahim, Osmaniye, 2 Nolu Seyyar Hastanesi – 6 Ekim 1331; 18. Kolordu 51. Fırka 7. Alay 1. Tabur 4. Bölük’ten 1889 doğumlu Şeyho oğlu Mehmet, Osmaniye, ? – 4 Haziran 1332; 18. Kolordu 45. Fırka 3. Alay 1. Tabur 1. Bölük’ten 1891 doğumlu Ahmet oğlu Mustafa, Osmaniye / Kadirli – Sofular, Mevki-i Harp – 12 Kasım 1332; 5. Kolordu 41. Alay 1. Tabur 1. Bölük’ten 1888 doğumlu Mustafa oğlu Osman, Osmaniye, Bağdat Merkez Hastanesi – 23 Ekim 1331; 18. Kolordu 7. Alay 1. Tabur 11. Bölük’ten 1879 doğumlu Demircioğulları’ndan Osman oğlu Osman, Osmaniye, 18. Kolordo 57. Seyyar Hastanesi - 27 Kasım 1332; 4. Kolordu 141. Alay 1. Tabur 1. Bölük’ten 1884 doğumlu Bekir oğlu Şeyho, Osmaniye, Bağdat Numune Mektebi Hastanesi – 28 Ekim 1331.
Filistin Cephesi’nde şehadet şerbeti içen altı Osmaniyeli kahramanımızın isimleri:
6. Kolordu 2. Tabur 7. Bölük’ten 1894 doğumlu İbrahim oğlu Ali Şefik, Osmaniye / Bahçe – Faraç, Baalbek Hastanesi – 27 Ekim 1331; 32. Alay 1. Tabur 3. Bölük’ten İsmail oğlu Mehmet Nuri, Osmaniye, Meydan Harbi - ? Eylül 1333; 32. Alay 1. Tabur 4. Bölük’ten 1895 doğumlu Hüseyin oğlu Musa, Osmaniye, Gazze – 19 Şubat 1333; 22. Kolordu 53. Fırka 161. Alay 1. Tabur 2. Bölük’ten 1891 doğumlu Mehmet oğlu Mustafa, Osmaniye / Kadirli – Çakır, Gazze – 18 Mayıs 1333; 161. Alay 1. Tabur 3. Bölük’ten 1896 doğumlu Mustafa oğlu Mustafa, Osmaniye / Kadirli – Elbistanlı, Gazze – 4 Eylül 1333; 22. Kolordu 53. Fırka 163. Alay 2. Tabur 6. Bölük’ten 1897 doğumlu Mehmet oğlu Ömer, Osmaniye, Gazze’nin Şimali – 19 Şubat 1333.
Romanya Cephesi’nde şehit düşen iki Osmaniyeli kahramanımızın isimleri ise şöyledir:
78. Alay 4. Tabur 16. Bölük’ten 1887 doğumlu Hüseyin oğlu Ali, Osmaniye, Balarya Muharebesi – 21 Eylül 1332; 6. Kolordu 78. Alay 4. Tabur 13. Bölük’ten 1892 doğumlu Mehmet Çavuş oğlu Ökkeş, Osmaniye / Bahçe – Arıklıkaş, Balarya Muharebesi – 20 Eylül 1332.
MSB Şehit Bilgi Kapısı’nda Muharebe Dışı Diğer Şehitler (1853 – 1928) olarak yer verilen Osmaniyeli şehitlerimizin sayısı on altı olup künyeleri şöyledir:
78. Alay 4. Tabur 1. Bölük’ten 1860 doğumlu Ahmet oğlu Ahmet, Osmaniye / Bahçe – Bekdemir, Yemen – 21 Temmuz 1314; 78. Alay 4. Tabur 2. Bölük’ten Bekiroğulları’ndan Veli oğlu Ali, Osmaniye / Düziçi – Çitli, Yemen – 21 Temmuz 1314; 51. Alay 1. Tabur 2. Bölük’ten 1879 doğumlu Süleyman oğlu Halil, Osmaniye / Bahçe – Bekdemir, Sıhhiye – 1 Şubat 1320; 1901 doğumlu İbrahim oğlu Hüseyin, Osmaniye / Kadirli – Dervişli, Esna-yı Vazifede – 30 Temmuz 1340; 78. Alay 4. Tabur’dan Hasan oğlu İbrahim, Osmaniye / Merkez – Çardak, Muharebede – 21 Temmuz 1314; 78. Alay 4. Tabur 3. Bölük’ten 1864 doğumlu Sarıoğulları’ndan Ahmet oğlu Mehmet, Osmaniye / Düziçi – Böcekli, Şahil Muharebesi – 21 Temmuz 1314; 1903 doğumlu Fethullahoğulları’ndan Mustafa Nuri oğlu Mehmet, Osmaniye / Kadirli – Oruçbey, Herak Karyesi Civarı – 18 Temmuz 1314; 78. Alay 4. Tabur 3. Bölük’ten Mehmet oğlu Mehmet Hanefi, Osmaniye / Düziçi – Böcekli, Şahil Muharebesi – 21 Temmuz 1314; 50. Alay 3. Tabur 3. Bölük’ten 1883 doğumlu Ali oğlu Mustafa, Osmaniye / Düziçi – Karacaören, Cebel-i Şehare – 28 Kasım 1321; 78. Alay 4. Tabur 1. Bölük’ten Dursun Ali oğlu Mustafa, Osmaniye / Merkez – Issızca, Hudeyde Hastanesi – 1 Mart 1315; 1880 doğumlu Mehmet oğlu Mustafa, Osmaniye, Ermeni İğtişaşında - ? ; 50. Alay 3. Tabur 1. Bölük’ten 1879 doğumlu Velioğulları’ndan Mustafa oğlu Mustafa, Osmaniye / Merkez – Dereli, Ravza – 24 Kasım 1320; 78. Alay 4. Tabur 3. Bölük’ten Abdurrahman oğlu Osman, Osmaniye / Bahçe – Aslanlı, Şahil Muharebesi – 21 Temmuz 1314; 1902 doğumlu Salihoğulları’ndan Hasan oğlu Osman, Osmaniye / Kadirli – Anberinarkı, Saray Kazası Mıntıkasında Müsademede – 29 Nisan 1326; 7. Kolordu 14. Fırka 54. Alay’dan 1902 doğumlu Halilalioğulları’ndan Mehmet oğlu Yusuf, Osmaniye / Bahçe – Olucak, Şeyh Sait Muharebesinde Diyarbakır’da Asilerle Yapılan Müsademede – 8 Mart 1341; 36. Alay 1. Tabur 1. Bölük’ten 1901 doğumlu Mehmet oğlu Yusuf, Osmaniye / Merkez – Bahçe, Diyarbakır Hastanesi – 8 Mayıs 1341.
1815 Viyana Konferansı sırasında Batılıların “Hasta Adam” ismini verdikleri Osmanlı Devleti, 1. Dünya Savaşı sonrasında 1918’de Mondros Ateşkes Antlaşması şartlarına zorlanarak artık Anadolu’da Türk varlığına son verilmek istenmişti. İşte böyle bir ortamda yedisinden yetmişine bütün Türk milleti Mustafa Kemal Paşa’nın liderliğinde başlatılan ölüm kalım mücadelesine girişti. 1918 – 1923 yılları arasını kapsayan bu beş yıllık dönemin adı Millî Mücadele’dir. Millî Mücadele, çöken bir imparatorluğun enkazı üzerinde “Millî Devlet” kurma çabasının adı, Türkiye Cumhuriyeti’nin temellerinin nasıl atıldığının anlaşılması açısından bir millî doğuşun, Osmanlı İmparatorluğu’nun küllerinden yeni Türk devletinin doğuşudur. Kurulan Türkiye Cumhuriyeti, Türk milletinin Kurtuluş Savaşı ile kazandığı zaferin tabi bir sonucudur. Kurtuluş Savaşı’nda yirmi iki Osmaniyeli kahramanımız şehit düşmüş olup künyeleri ise şöyledir:
30. Alay 2. Tabur 7. Bölük’ten 1895 doğumlu Ahmet oğlu Ahmet, Osmaniye / Bahçe, Batı Cephesi, Meydan-ı Harp – 31 Ağustos 1338; 8. Fırka 131. Alay’dan 1895 İbrahim oğlu Ahmet, Osmaniye / Bahçe, Batı Cephesi, Mahmudiye Hastanesi – 3 Eylül 1337; 14. Fırka’dan 1886 doğumlu Gülalioğulları’ndan Bekir oğlu Ali, Osmaniye / Bahçe – Kızlaç, Batı Cephesi, Şeyh Elvandağı Muharebesi – 27 Kasım 1337; 30. Alay 2. Tabur 5. Bölük’ten 1887 doğumlu Hasan oğlu Ali, Osmaniye / Düziçi – Böcekli, Kızkalesi Harbi – 27 Ağustos 1338; 14. Alay 25. Tabur 2. Bölük’ten 1897 doğumlu Karavelioğulları’ndan İbrahim oğlu Ali, Osmaniye / Kadirli – Aydınlar, Batı Cephesi, ? – 22 Kasım 1337; 3. Fırka 8. Alay 1. Tabur 3. Bölük’ten 1896 doğumlu Akif oğlu Fevzi, Osmaniye / Kadirli, Batı Cephesi, Çankırı Mecruhin Hastanesi – 9 Eylül 1337; 1. Fırka 5. Alay 2. Tabur 7. Bölük’ten 1898 doğumlu Numanoğulları’ndan Battal oğlu Hasan, Osmaniye / Kadirli – Elbistanlı, Batı Cephesi, Kızıltepe – 7 Eylül 1337; 5. Bölük’ten 1900 doğumlu Hacı Mehmet oğlu Hasan, Osmaniye / Kadirli – Kadı Mahallesi, Batı Cephesi, Sarayönü Seyitgazi Hastanesi – 24 Mayıs 1338; 4. Alay 3. Tabur’dan 1894 doğumlu İbişoğulları’ndan Mehmet oğlu İbrahim, Osmaniye / ? – Gülicanlı, Batı Cephesi, Çal Muharebesi – 26 Ağustos 1338; 1901 doğumlu Karahasanoğulları’ndan Hasan Halil oğlu İlyas, Osmaniye / Bahçe, Batı Cephesi, İzmit’in İşgalinde Servetiye Nam Karyede Vuku Bulan Muharebe – 10 Mayıs 1337; 189. Alay 1. Tabur 1. Bölük’ten 1894 doğumlu Kalıncalıoğulları’ndan Ömer oğlu İsmail, Osmaniye / Kadirli – Azaplı, Batı Cephesi, Balmahmut Harbi – 27 Mart 1337; Ali oğlu Koca, Osmaniye / Kadirli – Elbistanlı, Güney Cephesi, Kozan Askeri Hastanesi – 4 Aralık 1336; 3. Fırka 8. Alay 1. Tabur 1. Bölük’ten 1884 doğumlu Dingiloğulları’ndan Ali oğlu Mehmet, Osmaniye / Merkez – Oruçgazi, Batı Cephesi, Muharebede – 27 Ağustos 1338; 1894 doğumlu Çürükoğulları’ndan Halil oğlu Mehmet, Osmaniye / Bahçe, Güney Cephesi, ? – Aralık 1336; 13. Tabur 1. Bölük’ten 1895 doğumlu Mehmet oğlu Mehmet, Osmaniye / Düziçi – Çitli, Egraz Muharebesi – 28 Ekim 1338; 1899 doğumlu Mehmet oğlu Mehmet, Osmaniye / Düziçi – Gökçayır, Batı Cephesi, Dinar Hastanesi – 13 Temmuz 1338; 13. Alay 1. Bölük’ten 1895 doğumlu Malazoğulları’ndan Mehmet oğlu Mehmet, Osmaniye / Kadirli – Sofular, Batı Cephesi, Meydan-ı Harp – 28 Ağustos 1338; 39. Alay 1. Tabur 3. Bölük’ten 1894 doğumlu Zebunoğulları’ndan Hacı oğlu Musa, Osmaniye / Kadirli – Yusufizzettin, Batı Cephesi, Çiğil Tepe Muharebesi – 26 Ağustos 1338; 3. Fırka 11. Alay’dan 1894 doğumlu Mehmet oğlu Mustafa, Osmaniye / Merkez – Çardak, Batı Cephesi, Eskişehir Muharebesi – 25 Mayıs 1337; 1896 doğumlu Çiftçioğulları’ndan Mehmet oğlu Mustafa, Osmaniye / Hasanbeyli – Aptalpınarı, Güney Cephesi, Kuvve-i Milliye’de Fransızlarla Muharebede - ? ; 4. Kolordu 4. Fırka 97. Alay’dan 1895 doğumlu Kara Hasanoğulları’ndan Hasan Halil oğlu Tevfik, Osmaniye / Bahçe, Batı Cephesi, İzmit’in İşgali – 31 Mayıs 1337; 1899 doğumlu Hüseyin oğlu Turan, Osmaniye / Kadirli – Elbistanlı, Güney Cephesi, Kozan Askeri Hastanesi – 4 Aralık 1336.
1. Dünya Savaşı’nda Çanakkale Cephesi başta olmak üzere diğer cepheler ile Kurtuluş Savaşı pek çok kahramanlıklara sahne olmuştur. Çanakkale’de Bombasırtı’nda yaşanan kahramanlık sahnelerinden birini Mustafa Kemal Paşa şöyle anlatıyor:
“Biz ferdî kahramanlık sahneleriyle meşgul olmuyoruz. Yalnız size Bombasırtı vakasını anlatmadan geçemeyeceğim. Mütekabil siperler arasında mesafemiz sekiz metre, yani ölüm muhakkak… Birinci siperdekiler, hiçbiri kurtulmamacasına kâmilen düşüyor, ikincidekiler onların yerine gidiyor. Fakat ne kadar şayanı gıpta bir itidal ve tevekkülle biliyor musunuz? Öleni görüyor, üç dakikaya kadar öleceğini biliyor, hiç ufak bir fütur bile göstermiyor; sarsılmak yok! Okumak bilenler ellerinde Kur’an-ı Kerim, cennete girmeğe hazırlanıyorlar. Bilmeyenler kelime-i şehadet çekerek yürüyorlar. Bu, Türk askerindeki ruh kuvvetini gösteren şayanı hayret ve tebrik bir misaldir. Emin olmalısınız ki Çanakkale muharebesini kazandıran, bu yüksek ruhtur.”(1)
Bir örnek de Millî Mücadele döneminden vererek sözlerime son vermek istiyorum. Millî Mücadele yıllarında 10 – 11 yaşlarında çocuk olan 1909 doğumlu Osmaniyeli Pulcu Mehmed oğlu Niyazi Aykan’ın o yıllara ait anlattıklarına kulak verelim:
“Babam dedi ki oğlum sana mektup yazayım. Cebelli Yemli Hacı Ali Efendi’ye götür. Hacı Efendi oranın çete başıdır. Mektubu aldım ve Hacı Efendi’ye götürdüm. O da bir mektup yazdı ve bana ‘Bunu Hacı Hüseyin Ağa’ya götür’ dedi. Araplı’da Hüseyin Ağa’yı bulup mektubu verdim. Sonra Kişnaz’a geçtim. Orada Hakkı Efendi ile görüştüm. O bana yol gösterdi. Bahçe’ye geçtim. Orada Mustafa Efendi’yi buldum. Beni atına bindirip Düziçi’ne götürdü. Orada Sarpınağzı’na indim. Sarpınağzı’ndan Acı Alma mevkiine geldim. Araplı’da Hamza Ağa’nın yanında iki gün kaldım. Daha sonra Osmaniye’ye geldim. Bu kadar dolaşmamın sebebi ise haber götürüp getirmekti. O çevrede kurulan milis kuvvetler arasında mektup taşıyordum. Osmaniye’ye geldiğimde bugünkü Zafer Camii’nin olduğu yer kilise idi. Ben Ermeni gibi görünerek kiliseye girdim. Ayağımda ham gönden bir çarık, sırtımda yamalıktan oluşan bir kaput vardı. Kilisede bulunan tel örgüleri, Fransız cephanelerini öğrendim. Onları babama anlattım. Babam da bunları yazarak Küllü’ye Hasan Paşa’nın yanına gönderdi. Böylece istihbarat sağlıyorduk.”(2)
10 – 11 yaşlarında bir çocuğun o günün şartlarında dolaştığı yerleri gözümüzün önünde canlandırdığımızda verilen istihbarat görevinin farkında olarak hareket etmesi ancak sahip olduğu millî şuurla açıklanabilir. Bugün birçok yetişkinimizin gündüz vakti mezarlıktan geçerken bile ürperdiğini düşününce o yıllarda 10 – 11 yaşlarında olan Osmaniyeli Pulcu Mehmed oğlu Niyazi Aykan’ın bu kahramanlığını ayakta alkışlamamız gerekir.
Bunu hamaset olsun diye söylemiyorum. Tarihî hakikatler göstermiştir ki şartlar ne kadar zorlu olursa olsun her seferinde küllerinden yeniden doğmayı bilen bir milletiz. Çünkü bizim adımız Türk, itikadımızca da Türk adını Tanrı vermiş, ordusuna da Türk demiştir. Vatan ve inandığımız mukaddes değerler uğruna baş vermiş, baş almışız. Söz konusu vatan olunca taş üstünde taş, omuz üstünde baş bırakmamışız. Tarih, bununla ilgili sayısız kahramanlıklarımızla doludur.
Çanakkale’de 114, Hicaz’da 6, Irak’ta 12, Filistin’de 6 ve Romanya cephelerinde 2 olmak üzere 1. Dünya Savaşı’nda 140 Osmaniyeli kahramanımız şehit düşmüştür. Buna Muharebe Dışı Diğer Şehitler (1853 – 1928) arasında şehit düşen 16 Osmaniyeli kahramanımız ile Kurtuluş Savaşı’nda şehadet şerbeti içen 22 Osmaniyeli yiğidimizi de ekleyince Osmaniyeli şehit sayısı 178’e çıkmaktadır.
Osmaniye Valimiz Sayın Mehmet Fatih SERDENGEÇTİ ve Osmaniye Belediye Başkanımız Sayın İbrahim ÇENET’in öncülüğünde 1. Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı’nda şehit düşen 178 Osmaniye’nin kahraman evladının adları Osmaniye’nin güzide bir köşesine yapılacak olan bir anıtta muhakkak yaşatılmalıdır. Gelin bu 178 şehidimizin isimlerini “1. DÜNYA VE KURTULUŞ SAVAŞI’NDA ŞEHİT DÜŞEN OSMANİYELİ KAHRAMANLAR ANITI”nda yaşatalım!.. Vefayı yalnızca İstanbul’da bir semt adı olarak değil, yapılacak bir anıtla şühedaya duyulan saygının ve vefanın bir ifadesi olarak yaşatalım.
Niyet hayır, akıbet de hayır olur inşallah.
Bu vesileyle aziz şehitlerimize bir kez daha Allah’tan sonsuz rahmet diliyorum.
(1) Mustafa Kemal, Anafartalar Muharebelerine Ait Hatıralar, haz. Uluğ İĞDEMİR, Atatürk Kütüphanesi: 3, Sel Yayınları, İstanbul 1955, s. 27 – 28.
(2) Nuri Köstüklü, Millî Mücadele’de Çocuk Kahramanlar, Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, Ankara 2024, s. 33 – 34.
